Bütüncül psikoterapi, bireyin zihinsel, duygusal, fiziksel ve ruhsal yönlerini bir arada ele almayı amaçlayan bir terapi yaklaşımıdır. Bu terapi modelinde, birey yalnızca belirli bir sorunu ya da semptomu tedavi etmekten ziyade, kişinin genel yaşam deneyimleri, kişilik yapısı, çevresel faktörler ve içsel dinamikleri de göz önünde bulundurularak bir iyileşme süreci başlatılır.

Bütüncül yaklaşım, kişinin bütününü—bedenini, zihnini ve ruhunu—dengede tutmayı hedefler. Psikolojik sorunlar genellikle sadece zihinsel bir problem olarak görülmez, aynı zamanda duygusal, bedensel ya da ruhsal bir dengesizlikten kaynaklanabilir. 

Bütüncül psikoterapi, genellikle kişiye özel bir yaklaşım sergiler ve farklı terapi tekniklerini birleştirerek kişiye uygun en iyi çözümü bulmayı amaçlar. Bu yaklaşımda kişi yalnızca hastalıkların tedavisini değil, aynı zamanda kişisel gelişim, iç huzur ve dengeyi sağlamak için de destek alır.

Kendilikle ilişkiye dair altı farklı alana bakılır:

1-Biyolojik Alan: Kendiliğin bedenle ilişkisi.

2-İntrapsişik Alan: Kendiliğin kendilikle ilişkisi.

3-Kişilerarası Alan: Kendiliğin ötekilerle ilişkisi.

4-Kültürlerarası ve Bağlamsal Alan: Kendiliğin içinde bulunduğu bağlamla ilişkisi.

5-Ekolojik Alan: Kendiliğin fiziksel çevre ile doğa ile ilişkisi.

6-Transandantal Alan: Kendiliğin kişilerüstü ve ruhani dünya ile ilişkisi.

Benimsediği Ekoller:

a) Psikodinamik Temelli Bütüncül Terapiler

Bu yaklaşımlar, bilinçdışı süreçler, erken çocukluk yaşantıları ve içsel çatışmalar üzerine odaklanır.

-Psikodinamik + Bilişsel Terapi (Paul Wachtel): Bilişsel terapinin yapılandırılmış yaklaşımını, psikanalitik içgörüyle birleştirir.

-Şema Terapi (Jeffrey Young): Psikanalitik nesne ilişkileri kuramı ile bilişsel-davranışçı terapinin birleşimidir. Kişilik bozuklukları tedavisinde etkilidir.

-Aktarım Odaklı Bütüncül Terapi (Otto Kernberg): Borderline kişilik bozukluğu gibi durumlar için nesne ilişkileri kuramını bilişsel tekniklerle birleştirir.

b) Bilişsel-Davranışçı Temelli Bütüncül Terapiler

-Bilişsel + Duygu Odaklı Terapi (Leslie Greenberg): Duygusal düzenleme ile bilişsel yeniden yapılandırmayı birleştirir.

-Bilişsel + Mindfulness Tabanlı Terapiler: Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) ve Şefkat Odaklı Terapi (CFT), bilinçli farkındalık (mindfulness) tekniklerini bilişsel terapilerle birleştirir.

-Davranışçı + Sistemik Yaklaşım (Çift ve Aile Terapisi): Davranışsal teknikler, aile içi iletişim dinamikleri ile birlikte ele alınır.

c) Hümanist ve Varoluşçu Temelli Bütüncül Terapiler

Bu yaklaşımlar, kişinin öz farkındalığını, içsel gücünü ve anlam arayışını destekler.

-Gestalt + Bilişsel Terapi: Kişinin farkındalığını artırarak içsel çatışmalarını çözmesine yardımcı olur.

-Varoluşçu + Psikodinamik Terapi (Irvin Yalom, Rollo May): Kaygı, ölüm korkusu, yalnızlık ve anlam arayışı gibi konuları işler.

d) Sistemik ve Nörobilim Temelli Bütüncül Terapiler

-Aile Sistemleri + Bilişsel Davranışçı Terapi: Aile dinamikleri ve bireysel bilişsel süreçler birlikte ele alınır.

-Nörobilim Tabanlı Bütüncül Terapiler (Daniel Siegel): Beyin plastisitesi ve duygusal düzenleme üzerine odaklanır.